Tenkis Davası
Mirasbırakanın yaptığı ölüme bağlı ve sağlararası kazandırmaların saklı payları ihlal ettikleri oranda etkisizleştirilmelerine tenkis denir. Tenkis davası yenilik doğuran bir davadır. Mirasçı ancak mirasbırakanın ölümü üzerine ileri sürebilir. Tenkis kararı ile tamamen geçerli ve her iki tarafı da tam olarak bağlayan bir işlem yasanın getirdiği özel bir himaye sonucu kısmen veya tamamen hükümden düşürülmektedir. Tenkis davasındaki eda hükmü zımnen eda hükmünü de içermektedir. Davayı açacak olan taraflar saklı paylı mirasçılardır. Her mirasçı diğerinden bağımsız olarak bu davayı açabilir. Sadece dava açan mirasçının saklı payını karşılayacak kadarı tenkis edilecektir. Saklı paylı mirasçının fiil ehliyeti yoksa, tenkis davasını kanuni temsilcisi onun yerine açar. Bunu ihmal ederse veli veya vasinin sorumluluğu doğar. Mirasbırakan saklı paylı mirasçısına bazı kazandırmalarda bulunmuşsa, onun saklı payına tecavüz edilip edilmediği hesaplanırken bunlar da göz önünde bulundurulur. Saklı paylı mirasçıya yapılan kazandırma bir intifa hakkı veya irat alacağı ise bu kazandırmaları reddederek saklı payı kadar tenkis isteyebilir. Mirasbırakanın aksini amaçladığı anlaşılmadıkça, ölüme bağlı tasarrufta(örneğin vasiyetname) mirasçıların hisselerine ilişkin olarak kararlaştırdığı hükümler bir kazandırma değil sadece ‘paylaştırma kuralı’ sayılır.
Tenkis davasını saklı paylı mirasçıların alacaklıları ve iflas masası da açabilir. Bunun için bazı şartlar aranır. Bunlar;
- Alacaklının elinde bir aciz vesikası olmalıdır.
- Borçlu iflas etmişse bu davayı yalnızca iflas masası açabilir.
- Mirasçıya dava açması için uygun süre tanınmış olmalıdır.
- Sadece kendi alacağı kadarını tenkis edebilir. şeklindedir.
Mirasçı davayı açıp kasten kaybedecek şekilde davranırsa alacaklılar bunu ispat ederek dava açabilir. Alacaklılar mirastan çıkarılan mirasçının yerine “çıkarmanın iptali” davası da açabilir.
Bu davada davalı taraf mirasbırakanın tasarruf oranını aşarak saklı paylara tecavüz eden ve kanunen tenkise tabi tutulan kazandırmaların yapıldığı kişilerdir. Bu kişi mirasçı veya 3. Kişi olabilir. Tenkis edilecek malı devralan davalı bunu 3. Bir kişiye devretmişse Yargıtay’a göre kazandırma lehdarı dava açılmasını engellemek için durumu bilen 3. Kişilere taşınmazları devrederse, kötü niyetli bu kişilere karşı saklı paylı mirasçı tenkis davası açabilir.
Tenkis davası açma hakkı; mirasçılar saklı paylarına tecavüz edildiğini öğrendikleri günden itibaren 1 yıl içinde; her halde vasiyetnameler hakkında açıldıkları tarihten, diğer tasarruflar hakkında mirasın açılmasından itibaren 10 yıl geçmesi ile düşer. Bu süreler mirasbırakan ölmeden işlemez. Hak düşürücü sürelerdir, hakim re’sen dikkate alır.
Tenkis davası defi yoluyla her zaman ileri sürülebilir. Mirasçı tarafından açıkça ileri sürülmesi gerekir. Defi sadece onun saklı payı kadar ve onun lehine etkili olur. Tenkis definden feragat edilebilir. Feragat eden bu defiyi artık kullanamaz.
İLGİLİ YARGITAY KARARI
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 01.02.2016 T., 2015/18115 E., 2016/995 K. Sayılı İlamı
“…Ölüme bağlı bir tasarruf olan vasiyetnamenin iptali ve tenkisi davalarını açmak için belirtilen süreler, hak düşürücü süre olarak düzenlenmiştir. Ancak gerek 559.maddenin 2.fıkrasında, gerekse 571.maddenin 3.fıkrasında; vasiyetnameye ilişkin açılmış bir davada hükümsüzlük ve tenkis iddiasının, defi yoluyla her zaman ileri sürülebileceği belirtilmiştir.
Mahkemece uyulan dairemiz bozma ilamında da, açıkça hak düşürücü süre olarak düzenlenen, iptal ve tenkis davalarını açma sürelerinin geçmiş olduğuna işaret edilmiştir.
Bu durumda, mahkemece; davalı vekili tarafından def'i yoluyla ileri sürülen hükümsüzlük ve tenkis iddialarının incelenmesi gerekirken, uyulan bozma ilamının yanılgılı değerlendirilmesi suretiyle bu iddialar incelenmeden davanın kabulüne karar verilmiş olması usul ve yasaya aykırıdır…”şeklindedir.
Yargıtay Kararından da görüleceği üzere vasiyetnameye ilişkin açılmış bir davada tenkis defi her zaman ileri sürülebilir.
