HTS Kayıtları Delil midir? Baz İstasyonu Verilerinin İspat Gücü ve Hukuki Sınırı
Ceza muhakemesinde teknolojik verilerin delil olarak kullanılması, özellikle HTS ve baz istasyonu kayıtları bakımından giderek daha tartışmalı hâle gelmiştir. Uygulamada “telefon sinyali olay yerinden alınmış” cümlesi çoğu zaman kesin bir ispat aracı gibi sunulmakta; hatta bazı dosyalarda HTS verileri, sanığın olay yerinde bulunduğunun doğrudan kanıtı gibi değerlendirilmektedir. Oysa bu yaklaşım hem teknik gerçeklikle hem de ceza muhakemesinin ispat standardıyla bağdaşmamaktadır. HTS kaydı, doğru yorumlandığında önemli bir destekleyici delildir; yanlış yorumlandığında ise varsayımı kesinlik gibi gösteren son derece tehlikeli bir yargılama aracına dönüşebilir.
HTS kayıtları, iletişimin içeriğini değil, iletişime ilişkin trafik bilgisini gösterir. Başka bir ifadeyle bu kayıtlar, kimin kiminle, hangi tarihte, hangi saatte, hangi süreyle iletişim kurduğunu ve bu iletişim sırasında cihazın hangi baz istasyonundan sinyal aldığını ortaya koyar. Ancak burada kritik ayrım şudur: HTS kaydı, konuşmanın içeriğini göstermez; kişinin tam konumunu da kesin olarak belirlemez. Bu nedenle baz istasyonu verisi, “sanık olay yerindeydi” sonucunu değil, en fazla “sanığın telefonu belirli bir kapsama alanında sinyal vermiştir” sonucunu doğurur. Aradaki fark küçümsenemez; çünkü ceza muhakemesinde ihtimal ile kesinlik aynı şey değildir.
Bu verilerin elde edilmesi bakımından temel hukuki çerçeve Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 135. maddesidir. İletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınması tedbirleri ancak kanunda öngörülen şartlarla, kural olarak hâkim kararıyla ve istisnai hâllerde savcı kararıyla uygulanabilir. CMK m.135’in sistematiği, bu tedbirlerin sıradan delil toplama yöntemi değil, haberleşme hürriyeti ve özel hayat alanına müdahale niteliği taşıyan koruma tedbirleri olduğunu göstermektedir. Nitekim CMK m.217/2 uyarınca hüküm, yalnızca hukuka uygun şekilde elde edilmiş delillere dayanabilir. Dolayısıyla HTS verisinin dosyada bulunması tek başına yeterli değildir; bu verinin kanuna uygun şekilde elde edilip edilmediği ayrıca incelenmelidir. CMK m.135 kapsamında kararın kapsamı, süresi, ilgili hat veya iletişim aracı ve tedbirin hangi suç bakımından uygulandığı açık şekilde belirlenmelidir. Bu güvenceler yoksa delilin doğruluğu değil, hukuka aykırı elde edilmiş olması tartışmanın merkezine yerleşir.
HTS kayıtlarının en büyük sınırı teknik niteliğinden kaynaklanır. Baz istasyonları belirli bir geometrik nokta değil, değişken kapsama alanları üzerinden çalışır. Kentsel yoğunluk, coğrafi yapı, baz istasyonu sayısı, sinyal gücü, cihazın hareket hâlinde olup olmaması ve operatör altyapısı gibi pek çok faktör sinyalin hangi istasyondan alındığını etkileyebilir. Bu nedenle aynı baz istasyonundan sinyal alınması, iki kişinin aynı yerde bulunduğunu kesin olarak göstermez. Özellikle büyükşehirlerde bir baz istasyonunun kapsadığı alan içinde çok sayıda kişinin bulunması olağandır. Bu teknik gerçeklik nedeniyle, baz istasyonu verisini doğrudan “olay yeri tespiti” gibi okumak, veriye sahip olmadığı bir ispat gücü yüklemek anlamına gelir.
Yargıtay’ın yerleşik yaklaşımı da bu noktada ihtiyatlıdır. Ulaşılabilen karar özetlerinde Yargıtay, HTS kayıtlarının tek başına mahkûmiyet için yeterli kabul edilemeyeceğini, bu verilerin ancak diğer delillerle birlikte değerlendirildiğinde anlam kazanacağını vurgulamaktadır. Örneğin Yargıtay 20. Ceza Dairesi’nin 21.01.2016 tarihli, 2015/1663 E., 2016/271 K. sayılı kararına ilişkin aktarımlarda, yalnızca HTS kayıtlarına dayanılarak hüküm kurulmasının hatalı bulunduğu; kayıtların içerik sunmaması nedeniyle kuşkuyu aşan delil niteliği taşımadığı ifade edilmektedir. Yine Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 2012/13110 E., 2013/32346 K. sayılı kararına ilişkin aktarımlarda, HTS kayıtlarının olayın aydınlatılmasında önemli bir veri olmakla birlikte diğer delillerle desteklenmeden mahkûmiyete yeterli sayılamayacağı belirtilmektedir.
Bu yaklaşımın temelinde “şüpheden sanık yararlanır” ilkesi vardır. Ceza yargılamasında mahkûmiyet, ihtimallerin toplamına değil, her türlü makul şüpheyi ortadan kaldıran kesin ve inandırıcı delillere dayanmalıdır. HTS kaydı ise doğası gereği yorum gerektiren teknik bir veridir. Telefonun sanık tarafından kullanılıp kullanılmadığı, cihazın olay anında sanığın fiilî hâkimiyetinde olup olmadığı, baz istasyonu kapsama alanının olay yeriyle ne ölçüde örtüştüğü, aynı verinin başka makul açıklamalarının bulunup bulunmadığı araştırılmadan bu kayıtların hükme esas alınması doğru değildir. Daha açık söyleyelim: HTS, olayın fotoğrafı değildir; olay çevresindeki teknik ihtimallerden yalnızca biridir.
Özellikle uyuşturucu, yağma, örgütlü suç ve cinsel suç dosyalarında HTS kayıtlarının fazla geniş yorumlandığı görülmektedir. Sanık ile başka bir kişi arasında görüşme bulunması, tek başına suç ilişkisini göstermez. Sanığın telefonunun mağdur veya diğer sanıkla aynı baz istasyonundan sinyal vermesi de tek başına iştirak, yardım etme veya olay yerinde bulunma sonucunu doğurmaz. Bu veriler ancak mesaj içerikleri, kamera görüntüsü, tanık beyanı, fiziki takip, yakalama tutanağı, parmak izi, DNA, para trafiği veya olay sonrası davranışlarla desteklendiğinde anlamlı bir delil zincirinin parçası hâline gelir. Aksi hâlde HTS, maddi gerçeği aydınlatan değil, varsayımı güçlendiren bir araç olur.
Sonuç itibarıyla HTS kayıtları ceza muhakemesinde elbette önemlidir; ancak bu önem sınırsız değildir. HTS verisinin hukuka uygun şekilde elde edilmesi, teknik olarak doğru yorumlanması ve yan delillerle desteklenmesi gerekir. Tek başına baz istasyonu verisi üzerinden mahkûmiyet kurulması, hem teknik gerçekliği hem de ceza muhakemesinin kesin ispat standardını zorlar. Hukuk, teknolojik veriyi reddetmez; fakat teknolojinin ürettiği ihtimali mahkûmiyet kesinliği yerine koymaz. HTS kayıtlarının gerçek değeri de tam olarak buradadır: Tek başına hüküm değil, doğru delil zinciri içinde anlamlı bir destek.
